W późniejszych fazach choroby ból może występować także w czasie stania i spacerowania. Nieleczone schorzenie prowadzić może do powstawania przykurczów podobnych do tych obserwowanych przy koksartozie oraz do zwyrodnień stawu kolanowego ograniczających możliwość poruszania się.

Oprócz bólu obserwuje się sztywność stawów zwłaszcza po długim odpoczynku. Stanowi zapalnemu często towarzyszy zaczerwienienie i miejscowy wzrost temperatury ciała. Bardzo zaawansowana choroba jest widoczna na pierwszy rzut oka gdyż prowadzi do wykrzywienia stawów, które ustawiają się pod nieprawidłowymi kątami.

Genezę choroby upatruje się w najzwyklejszym zużyciu stawów. W ciągu całego życia stawy narażone są na działanie bardzo dużych sił, które dodatkowo są powiększane przez wady postawy i przede wszystkim nadwagę. Chrząstki stawowe mechanicznie się ścierają a z wiekiem maleją zdolności regeneracyjne organizmu. Istotnym elementem jest także starzenie się samej chrząstki – włókna, których jest zbudowana rozluźniają się i spada ich odporność na ścieranie. Swoje znaczenie ma też genetyka – zauważono dziedziczny charakter wielu problemów ze stawami paliczków palców. Zwyrodnienia są częstym powikłaniem reumatoidalnego zapalenia stawów, w przebiegu którego dochodzi do znacznego upośledzenia możliwości regeneracyjnych tkanek miękkich stawów.

Organizm chroni się przed skutkami zniszczeń starając się odbudowywać i nadbudowywać nowe tkanki. Tak jakbyśmy chcieli zaklejac nowa warstwa tynku powstające dziury w ścianie – będą widoczne nierówności. W ten sposób powstają zwyrodnienia. Przewlekłość choroby nieuchronnie prowadzi do rozmiękania powierzchni chrząstek i powstawania ubytków. Powierzchnie chrzęstne się załamują a pod nią zaczynają tworzyć się torbiele. Zmiany chorobowe pojawiają się coraz głębiej.

Zapaleniu zaczyna ulegać błona maziowa czyli wewnętrzne wyścielenie stawu. Ciągłe niszczenie i regeneracja tkanek prowadzą do tworzenia się blizn. W późnych stadiach choroby zaczynają występować osteofity czyli wyrostki kostne na powierzchni stawów.

W przypadkach kiedy w krwi znajduje się zbyt wysokie stężenie kwasu moczowego może dochodzić do wytrącania się jego złogów w tkankach organizmu a w szczególności w stawach stóp, dłoni oraz w kolanach. Sytuacja taka może być bardzo niebezpieczna ponieważ w miarę wzrostu ilości kryształków substancji w organizmie zaczynają rozwijać się ostre stany zapalne. Nazywane jest to dną moczanową. Choroba ta może prowadzić do ciężkiego kalectwa poprzez spowodowanie zwyrodnień zaatakowanych stawów. Bardzo ciężkie są także objawy bólowe występujące przy tym schorzeniu. Trzeba wiedzieć jak rozpoznać objawy dny moczanowej by móc jak najszybciej podjąć właściwe leczenie.

Podstawowym elementem alarmującym nas o zagrożeniu tą chorobą jest podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi przekraczające poziom 6-7 miligramów na decylitr. Takie wyniki badań morfologicznych nie są jednak równoznaczne z zachorowaniem. Znakomita większość osób z podwyższonym stężeniem kwasu we krwi nigdy nie rozwija choroby. Uwagę naszą powinny za to zwrócić często nawracające ostre zapalenia stawów. Jest to podstawowy sposób ujawniania się dny, który możemy zaobserwować bez konieczności przeprowadzania żadnych skomplikowanych badań. Nie należy tego rozumieć bynajmniej w sposób taki, że ktoś może zlekceważyć lub zbagatelizować zapalenie stawów – choroba występuje z silnym bólem i obrzękiem stawów więc nie da się jej zbagatelizować. Należy tylko pamiętać o możliwej genezie zapalenia. W przypadku tego schorzenia w stawach i jego okolicach powoli zaczną pojawiać się guzki dnawe czyli złogi kwasu moczowego. Istotne jest także sprawdzenie nerek. Dna występuje praktycznie zawsze z uszkodzeniem nerek oraz kamicą o różnym stopniu zaawansowania.

Rokowania są zazwyczaj dobre jeśli tylko podejmie się właściwe leczenie. Cięższe przypadki pojawiają się zazwyczaj jedyni u pacjentów przed 30 rokiem życia. Odpowiednio szybko zdiagnozowana dna nie wpływa znacząco na tryb życia. Nawet w przypadku zaawansowanej choroby leczenie może usunąć guzki i zatrzymać szkodliwe procesy w nerkach z kamicą na czele. Zmienione przez stany zapalne stawy poddają się operacjom chirurgicznym, które w większości przypadków pozwalają przywrócić im pełną sprawność. Nawet jeśli nie jest to możliwe, współczesna medycyna rozwija bardzo intensywnie techniki implantacyjne dzięki czemu dostępne są protezy stawów kolanowych bardzo często atakowanych przez dnę w pierwszej kolejności.

Aby uniknąć ciężkich powikłań w stawach i nerkach w przebiegu dny moczanowej konieczne jest podjęcie właściwego leczenia pod ścisłą kontrolą lekarza. Terapia nastawiona jest na cztery elementy: walkę ze stanem zapalnym za pomocą leków przeciwzapalnych, powstrzymywanie nawrotów choroby, profilaktykę odkładania złogów i eliminowanie już obecnych oraz leczenie schorzeń współwystępujących. Należy też prowadzić odpowiednią profilaktykę cukrzycy i nadciśnienia. Są to choroby mogące uszkadzać nerki, których problemy powodują w głównej mierze omawiane schorzenie.

Ostre napady zwalcza się przede wszystkim za pomocą kolchicyny. Jest to alkaloid, który hamuje podział komórek, redukuje stany zapalne oraz obniża poziom kwasu moczowego w organizmie. Podawanie tego leku powoduje zmniejszenie odczuwanego bólu w ciągu 12 godzin. Po kolejnych 24-36 godzinach dolegliwości ustępują całkowicie. Kolchicyna jest lekiem, który często powoduje poważne efekty uboczne. Nieszczególnie groźne chociaż bardzo uciążliwe są wymioty i biegunki, które trzeba ograniczać innymi lekami by nie dopuścić do zaburzeń elektrolitycznych. Dużo poważniejsze jest jej negatywne działanie w stosunku do szpiku kostnego. Możliwe jest zatrzymanie pracy szpiku w trakcie leczniczego i profilaktycznego podawania leku. W przypadku ostrych ataków choroby skuteczne są niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak popularny paracetamol stosowane przez 2-3 doby.

Pomiędzy atakami można podawać kolchicynę co skutkuje zmniejszoną częstotliwością nawrotów choroby. Niezbędne jest również zwalczanie w tym czasie głównego czynnika powodującego chorobę – kwasu moczowego. Obniżenie stężenia kwasu w moczu i wchłanianie guzków moczanowych uzyskuje się przez podawanie leków moczopędnych inhibitorów syntezy tego kwasu. Wraz z dną występuje bardzo często również kamica nerkowa. Konieczne jest rozbicie lub rozpuszczenie złogów w nerkach.

Choroba rozwija się ponieważ zbyt duże ilości mocznika nie są w stanie rozpuścić się całkowicie we krwi i następuje ich wytrącanie. Szczególnie zagrożone tym procesem są stawy obwodowe, tkanki chrzęstne oraz wszystkie inne tkanki słabo ukrwione, w szczególności ścięgna i więzadła. Spowodowane jest to tym, że rozpuszczalność kwasu moczowego we krwi zależna jest w dużej mierze od temperatury. W naturalnie słabo unaczynionych stawach, zwłaszcza tych położonych daleko od tułowia, temperatura jest nawet o kilka stopni niższa od poziomu 36,6 stopni Celsjusza. Wytrącone igiełki kwasu moczowego zbijają się w większe grudki zwane guzkami dawnymi i osadzają się w stawach drażniąc ich powierzchnie.

Dna rozwija się w czterech etapach. Utajony, pierwszy etap choroby może trwać nawet 20-30 lat. Jest to okres, w którym powoli odkładają się złogi kwasu. Zaraz po tym w sposób nagły następuje ostre zapalenie stawów. Zazwyczaj towarzyszy mu czynnik wyzwalający, który może być ogólnie bardzo niegroźny. Może to być przykładowo drobny uraz, przejedzenie lub jednorazowe spożycie większej ilości alkoholu. Przebieg choroby jest ostry. W jednym lub większej ilości stawów równocześnie rozwija się silny stan zapalny połączony z przeszywającym bólem, obrzękiem i zasinieniem skóry. Po pierwszym ostrym rzucie choroby następuje faza napadów i remisji. Rzuty choroby są coraz dłuższe a przerwy między nimi krótsze. Objawy identyczne jak przy ostrym stanie zapalnym stawów nasilają się wraz z rozwojem choroby. Niewłaściwie leczona dna moczanowa może przejść w czwarty stan – etap przewlekły. Występuje wtedy ostre przewlekłe zapalenie stawów w szybkim tempie niszczące tkanki chrzęstne i kostne powodując zwyrodnienia i bardzo silny ból. Rozrastają się też guzki dnawe i przebijając skórę wydalają z organizmu kredową maź – formę stałą kwasu moczowego. Tak zaawansowana choroba niechybnie prowadzi do kalectwa.

Decydując się na alternatywną metodę leczenie nie można pod żadnym pozorem rezygnować ani modyfikować terapii zaleconej przez lekarza reumatologa. Skutki takiego działania mogą być katastrofalne. Należy się z nim dodatkowo skonsultować by wykluczyć możliwość niepożądanych interakcji leczenia alternatywnego z podstawowym. Trzeba również pamiętać, że schorzenia wywołujące problemy ze stawami bardzo często towarzyszą problemom ogólnosystemowym, które upośledzają funkcję innych organów. Jeśli zapalenia stawów wywołują problemy z tkankami łącznymi w organizmie wtedy musimy pamiętać, że osłabione jest także serce, nerki i układ nerwowy i nie powinniśmy przyjmować żadnych preparatów mogących negatywnie na nie oddziaływać. Podobnie w przypadku podagry (dny moczanowej) bardzo mocno uszkodzone bywają nerki. Preparaty zatrzymujące wodę w organizmie, zakwaszające organizm lub w jakikolwiek inny sposób zakłócające pracę nerek są absolutnie niewskazane i w bardzo szybki sposób mogą doprowadzić do bardzo poważnych powikłań.

Metody alternatywne nie opierają się zazwyczaj na żadnych namacalnych dowodach skuteczności. Naukowcy skłaniają się do poglądu, że ich działanie opiera się głównie na efekcie placebo czyli są na tyle skuteczne na ile jesteśmy w stanie w to naprawdę uwierzyć. Przede wszystkim należy unikać ludzi twierdzących, że posiadają dary uzdrawiania, których chętnie użyczą za odpowiednią opłatą. Pewne właściwości uśmierzające ból przypisuje się akupunkturze. Wybierając tą metodę leczenia ważne jest korzystanie ze sprawdzonych salonów oferujących odpowiedni poziom higieny by nie zarazić się chorobami takimi jak wirusowe zapalenie wątroby. Dobrym wyborem może by również homeopatia. Pamiętać tylko trzeba o interakcji różnych substancji z przyjmowanymi lekami oraz możliwości obciążenia już uszkodzonych organów przez składniki zawarte w ziołach.

Dobrym uzupełnieniem terapii farmakologicznej jest homeopatia. Naturalne leki działają holistycznie – nie jest to tylko jedna substancja lecz mieszanina związków, które działały współtworząc żywą roślinę. Ich działanie na pewno nie jest tak spektakularne jak w przypadku pigułek oferowanych przez gigantów rynku farmaceutycznego ale nie można ich lekceważyć. Jest wiele specyfików, które spisują się znakomicie jako wsparcie leczenia podstawowego problemów ze stawami.

Wyciąg z awokado w kapsułkach był podawany pacjentom codziennie przez 6 miesięcy w czasie prób klinicznych w dawce 300 mg. Zmniejszenie dolegliwości bólowych pojawiło się po 2 miesiącach od rozpoczęcia terapii i utrzymywało się przez 2 kolejne miesiące po jej zakończeniu. Nie zanotowano żadnych niepożądanych efektów ubocznych, Podobnie działają kapsułki z wyciągiem z bimbru.

W próbach klinicznych zanotowano także kojące działanie kadzideł wytwarzanych z kory drzewa o łacińskiej nazwie Boswellia serrata. Jej działanie uspokajające wpływało pozytywnie na wyciszenie nieprawidłowo działającego układu immunologicznego.

Flawonoidy zawarte w Harpagophytum procumbens stymulują tkanki niszczone przez stan zapalny do regeneracji. Przyspiesza to proces gojenia po ustąpieniu stanu zapalnego. Tak zwany czarci pazur jest znakomitym uzupełnieniem terapii profilaktycznej chroniącej przed nawrotami choroby.

Uzupełnieniem każdej terapii przy problemach ze stawami może być kora wierzbowa, której głównym składnikiem jest salicyna – podstawowy składnik kwasu salicylowego. Jest to składnik wielu leków przeciwbólowych ale przede wszystkim jeden z głównych budulców lepkiej substancji znajdującej się w stawach, która działa jak smar zmniejszając tarcie między elementami.

Choroby przebiegające z zapaleniem miejscowym stawów mają charakter idiopatyczny (nie jest znana ich bezpośrednia przyczyna powstawania) więc niemożliwe póki co jest całkowite ich zlikwidowanie. Trwają oczywiście prace nad dokładnym rozpracowaniem genezy procesu chorobowego. Bardziej obiecujące są badania mające na celu eliminować stany objawów choroby i zapobiegać powstawaniu komplikacji.

Jednym z najbardziej obiecujących badań w ostatnim czasie są prace nad tkankowymi inhibitorami metalolproteaz. Dąży się do zsyntetyzowania leków, które zapobiegałyby uszkodzeniom chrząstek stawowych i zatrzymywały lub nawet cofały procesy zwyrodnieniowe. W chorobie zwyrodnieniowej stawów głównym czynnikiem niszczącym struktury chrzęstne so metaloproteazy – enzymy rozpuszczające tkankę. Ich źródłem są paradoksalnie komórki budujące chrząstki czyli chondrocyty. Kiedy komórki te znajdą się w ognisku zapalenia wywołanego chorobą zaczynają uwalniać szkodliwe enzymy. W ten sposób zaczyna się choroba zwyrodnieniowa. Inhibitory, nad którymi prowadzi się badania mają właśnie blokować działanie tych enzymów. Najbardziej obiecującą substancją na chwilę obecną są tetracykliny – bardzo popularne antybiotyki, których korzystne działanie na stany zapalne stawów zaobserwowano początkowo całkiem przypadkowo.

Pewne nadzieje wiąże się także z kwasem hialuronowym. Substancja ta w organizmie wytwarzana jest przez błonę maziową – bardzo ważną strukturę stawy położoną bezpośrednio pod chrząstką. Kwas hialuronowy ma postać lepkiej mazi i działa niczym smar umożliwiając płynne ruchy stawów bez tarcia. Zauważono, że ta substancja jest jedną z pierwszych ofiar choroby zwyrodnieniowej i stanów zapalnych stawów. Jej brak przyspiesza rozwój choroby. Stąd pomysł na regularne wstrzykiwanie kwasu do torebek stawowych. Takie leczenie przynosi jak dotąd bardzo pozytywne rezultaty głównie u osób skarżących się na problemy z kolanami.

Tego typu środki przeciwbólowe są bardzo skuteczne w eliminowaniu objawów choroby jednak ich przyjmowanie wiąże się z licznymi i uciążliwymi reakcjami ubocznymi ze strony układu pokarmowego. Pacjenci skarżą się na bóle brzucha, nudności i wymioty. Zdarzają się także nawracające biegunki a w najpoważniejszych przypadkach może rozwijać się choroba wrzodowa żołądka.

Działania niesteroidowych środków zapalnych polega hamowanie działania enzymów produkujących prostaglandyny w organizmie ludzkim. Prostaglandyny to substancje odpowiedzialne za rozwój stanów zapalnych. Możliwość blokowania enzymów odkryto pod koniec lat 80 minionego stulecia. Stwierdzono wtedy, że występują w 2 postaciach: COX-1 i COX-2. Upośledzenie ich funkcji bezpośrednio powoduje wszystkie efekty uboczne ponieważ oprócz działania wywołującego zapalenia (a właściwie umożliwiającego ich powstanie), bierze także udział w wytwarzaniu substancji chroniących tkanki układu pokarmowego przed niekorzystnym kontaktem z sokami trawiennymi. COX-1 ma głównie działania pożądane, w COX-2 to główny czynnik wyzwalający zapalenia. Idealny lek eliminowałby tylko drugi z enzymów pozostawiając możliwości działania pierwszemu z nich.

Niedawno udało się zsyntetyzować leki o pożądanym wybiórczym działaniu. Są to rofekoksyb i celekoksyb dostępne także na polskim rynku. Dzięki nim udaje się ograniczać reakcje niepożądane ze strony układu pokarmowego. Dalszą redukcję efektów ubocznych można osiągnąć rezygnując z przyjmowania medykamentów doustnie i rozpoczynając terapię zewnętrzną czyli podawać leki w postaci kremów, żeli i maści bezpośrednio na skórę. Ilość leków przeznaczonych do takiego stosowania jest duża. Wśród najpopularniejszych można wymienić: Naproxen żel, Mobilat, Venożel, Reumpapai, Veral żel, Dicloratio, Voltaren Emugel. Terapia ta posiada najczęściej skuteczność porównywalną z doustnym przyjmowaniem leków.